Hava kargo ULD tipleri: konteynerler, paletler ve uçak uyumu

ULD (Unit Load Device), hava kargonun uçağa yüklenmek üzere birleştirildiği standart konteyner ve paletlerin ortak adıdır. Her ULD, uçak gövdesinin kesitine uyacak biçimde tasarlanmış, uçağın yük kilit sistemine bağlanan ve havacılık otoritelerince sertifikalandırılmış bir ekipmandır; bu yönüyle sıradan bir kasa veya palet değildir.

ULD bilgisi ihracatçı için iki nedenle önemlidir: hangi kolinin hangi uçakla taşınabileceğini ve navlunun hangi ağırlık üzerinden hesaplanacağını belirler. Aşağıdaki ölçüler sektör standartlarını yansıtır; üretici ve havayoluna göre küçük farklar olabileceğinden tamamı yaklaşık değerlerdir.

Konteyner mi, palet mi?

ULD'ler iki ana gruba ayrılır. Konteynerler kapalı, alüminyum veya kompozit gövdeli ve kapılı birimlerdir; yük içine konur, kapı kapatılır. Paletler ise kenarlarında kilit rayı bulunan düz alüminyum plakalardır; yük palete istiflenir, üstü file (net) ile sabitlenir. Paletler daha esnektir ve uçak konturuna uyduğu sürece hacimli yükleri alır; konteynerler ise yükü hava koşullarından ve hasardan korur.

Her ULD üç harfli bir tip koduyla tanımlanır. İlk harf kategoriyi (A: sertifikalı konteyner, D: sertifikasız konteyner, P: sertifikalı palet, F: sertifikasız palet), ikinci harf taban ölçüsünü (K: 60,4 × 61,5 inç; A: 88 × 125 inç; M: 96 × 125 inç; G: 96 × 238,5 inç; Q: 60,4 × 96 inç), üçüncü harf ise kontur ve uyumluluk sınıfını gösterir. Kodun ardından seri numarası ve sahibi havayolunun kodu gelir; örneğin AKE 12345 TK.

Başlıca konteyner tipleri

Konteyner hacimleri kullanılabilir hacimdir; kontur nedeniyle alt köşe kesiktir ve kapı açıklığı dış ölçüden küçüktür. Örneğin AKE'nin kapı açıklığı yaklaşık 140 × 150 cm'dir; tek bir kolinin bu açıklıktan geçebilmesi gerekir.

Palet tipleri

Paletlerde belirleyici olan taban ölçüsü ve yükün gideceği güvertenin kontur yüksekliğidir. Aynı PMC paleti alt güvertede yaklaşık 160 cm, kargo uçağının ana güvertesinde 244 cm ve B747F/B777F'te 300 cm'ye kadar yük alabilir.

Hangi uçak hangi ULD'yi alır?

Dar gövdeli uçaklar: A320 ailesinin (A319/A320/A321) alt güvertesi, uçak tipine göre 4 ile 10 arasında AKH (LD3-45) konteyner alır; tek koli yüksekliği yaklaşık 110 cm ile sınırlıdır. B737 ailesi (yolcu) ise ULD almaz; yük dökme (bulk) olarak elle yüklenir ve tek koli ölçüsü kargo kapısı açıklığıyla (yaklaşık 120 × 90 cm) sınırlıdır.

Geniş gövdeli yolcu uçakları (A330, A350, B777, B787, B747): alt güvertede yan yana iki AKE veya tek PMC/PAG palet pozisyonu bulunur. Yük yüksekliği alt güverte konturuyla (yaklaşık 160 cm) sınırlıdır; bu uçakların belly kapasitesi önemli bir kargo arzı yaratır. B767 farklıdır: alt güvertesi daha dar olduğundan LD2 (APE/DPE) ve LD8 (DQF) kullanır.

Kargo uçakları (B747F, B777F, A330F, B767F): ana güverte 244 cm, B747F ve B777F'te 300 cm'ye kadar yük yüksekliğine izin verir; PMC, PAG, AMA ve 20 ft PGA bu güvertede taşınır. B747F'nin burun kapısı, uzun proje yükleri için ek esneklik sağlar. Alt güverte ise yolcu uçaklarıyla aynı ULD'leri alır.

Kontur, ULD'nin uçak gövdesine çarpmadan oturması için izin verilen kesit profilidir. Alt güverte konturları gövde eğrisi nedeniyle kesik köşelidir; ana güverte konturları dikdörtgene yakındır. Bu nedenle hacimli yüklerde rezervasyon aşamasında kontur onayı istenir.

Ücretlendirilebilir ağırlık nasıl hesaplanır?

Hava navlunu, gerçek brüt ağırlık ile hacimsel ağırlıktan büyük olanı üzerinden hesaplanır; buna ücretlendirilebilir ağırlık (chargeable weight) denir. IATA standardı 1:6000'dir: uzunluk × genişlik × yükseklik (cm) / 6000 = hacimsel ağırlık (kg). Aynı oran 1 m³ = 167 kg olarak da ifade edilir.

Örnek: 120 × 100 × 100 cm ölçüsünde, 150 kg brüt bir koli. Hacimsel ağırlık 1.200.000 / 6000 = 200 kg; 200 > 150 olduğundan navlun 200 kg üzerinden hesaplanır. Yoğunluğu 167 kg/m³'ün altındaki yüklerde hacim, üstündekilerde brüt ağırlık belirleyicidir.

ULD bazlı fiyatlandırmada ise havayolu, ULD tipi için pivot ağırlık adlı bir eşik belirler: eşiğe kadar sabit ücret, üzerindeki her kilogram için ayrı birim fiyat uygulanır. Yoğun ve düzenli yüklerde bu model kilogram bazlı tarifeden avantajlı olabilir.

Yük hazırlama (build-up) için pratik notlar

Limit Trans, GSSA olarak temsil ettiği havayollarının ULD envanterini ve kontur sınırlarını rezervasyon aşamasında doğrulayarak kabul noktasında geri çevrilen yük riskini azaltır.

• Ağır kolileri alta, hafifleri üste yerleştirin; ağırlık merkezini paletin ortasında tutun ve taban üzerindeki yük dağılımı sınırını (kg/m²) aşmayın.
• Yükü palet kenarından taşırmayın; kontur şablonuyla (contour gauge) profil kontrolü yapın. Kontur dışına çıkan yük uçağa yüklenemez.
• Paletleri file ve kayışlarla sabitleyin; konteynerlerde boşlukları dolgu malzemesiyle kapatın ki yük uçuşta kaymasın.
• Tehlikeli maddeleri, canlı hayvanı ve bozulabilir yükü ayrıştırma kurallarına göre ayrı ULD'lere alın; etiketlerin görünür kalmasını sağlayın.
• Hasarlı (çatlak panel, deforme kilit rayı) ULD kullanmayın; ULD'ler operasyonel hasar sınırları (ODLN) kriterleriyle kontrol edilir.
• ULD etiketini (ULD tag) uçuş numarası, varış noktası, koli adedi ve ağırlıkla doldurun; bu bilgi yükleme planı ve NOTOC için kullanılır.